London Calling: notities uit een gekkenhuis

Waar de Britten in de zomer van 2005 stoïcijns reageerden op de terreuraanslagen, daar maakten ze zich in datzelfde jaar wel druk om enkele andere gebeurtenissen. Zo stuitte de beslissing van de Londense burgemeester om de Routemaster, de dubbeldeksbus met een open balkon, naar het transportmuseum te sturen op veel weerstand en kreeg de BBC een storm van kritiek te verduren na de introductie van een driedimensionaal weerbericht. De beslissing van de staatsomroep om de dag op Radio 4 niet meer te laten beginnen met de UK Theme, een medley van volksmuziek, leidde eveneens tot een beschaafde opstand.Achteloos op de bus springen, kijken naar het weerbericht en ontwaken met een herkenbare melodie bleken onopvallende elementen uit het dagelijks leven te zijn, die pas hun waarde toonden toen ze er opeens niet meer waren. Over het decor van ons bestaan heeft de Britse cultuurhistoricus Joe Moran het boek Queuing for beginners: the story of daily life from breakfast to bedtime geschreven. Het is een soort eigentijdse mengeling geworden tussen Sketches in Boz, waarin de jonge Charles Dickens een etmaal uit het leven in vroegvictoriaans Londen belicht, en de ‘mass-observation’ waarbij duizenden Britten eind jaren dertig van de vorige eeuw nauwgezet notuleerden met welk vervoersmiddel ze naar kantoor reisden, wat ze in de kroeg dronken (‘het gebruikelijke’) en hoe ze op ijskoude winteravonden in bed een boek lazen.Over de meeste activiteiten wordt doorgaans niet bewust nagedacht. Zo omschrijft Moran de rij bijvoorbeeld als een reeks stilzwijgende aannames tussen gewone mensen. “Het wachten in een rij kan niet worden aangeleerd; er bestaat geen gids ‘Rijvorming voor beginners.” Dat dingen vanzelf gaan, wil niet zeggen dat er niets verandert. De fameuze constatering van de Brits-Hongaarse schrijver George Mikes dat de Engelsman zelfs in z’n uppie een ordentelijke rij vormt, lijkt bijvoorbeeld achterhaald te zijn. De rij veramerikaniseert langzaam, wat zich uit in verminderde tolerantie, voordringen bij verkoopacties en bordjes met het stichtende ‘Dank voor uw geduld’. De amerikanisering is een constante in deze alternatieve geschiedenis van naoorlogs Groot-Brittannië. Het Full English Breakfast zou nooit meer hetzelfde zijn dankzij de Amerikaanse broodrooster, vergaderingen werden motivatiesessies in plaats van bijeenkomsten waarin de status van de aanwezigen nog eens werd vastgesteld, haastige spoed zorgde in The City voor ‘Dining al Desko’, rokers werden als paria’s op straat gezet, pubs maakten plaats voor Starbucks, het laatste avondmaal der Britten was een opgewarmde pizza en de stoel verdween ten faveure van de sofa. Tony Blair leidde niet voor niets een ‘sofakabinet’.Hoewel ze zich druk kunnen maken om triviale veranderingen, hebben de pragmatische Britten deze sluimerende en verleidelijke democratisering van het comfort zonder veel protest geaccepteerd, al demonstreerde het Aardappelgenootschap twee jaar geleden tevergeefs tegen de opname van de Amerikaanse term ‘couch potato’ (‘bankbintje’) in het Oxford-woordenboek. Moran vlucht niet in nostalgie, maar laat terloops zien dat verandering lang niet altijd hetzelfde is als verbetering. Voor hem is de treinreizigster die in haar state-of-the-art mobieltje roept dat de gammele trein waarin ze staat, vertraagd is, de beste illustratie van ongelijkmatige vooruitgang Patrick van IJzendoorn Queuing for beginners: the story of daily life from breakfast to bedtime – Joe Moran276 pagina’s. Profile, 2007. 14.99 pond. (22.15 euro)