London Calling: notities uit een gekkenhuis

De geleidelijke transformatie van het Verenigd Koninkrijk naar een DDR zonder het nudisme, is het vaste thema van sketchschrijver Andrew Gimson, die dagelijks het politieke theater recenseert voor The Daily Telegraph. Aan het einde van een debat aangaande de Olympische Spelen schreef hij over de staatssecretaris voor Olympische Spelen, de fraudegevoelige Tessa Jowell, die de steuntrekkers van de Londense kansenwijk Norwood in het parlement vertegenwoordigt.

“Miss Jowell took a question about the young people who will volunteer to help with the Olympics. East Germany had the Free German Youth and we shall have our Olympic volunteers, who can look forward to the honour of being congratulated by whichever Erich Honecker figure is by that stage the general secretary of the British Democratic Republic.”

Het ziet er meer en meer naar uit dat de afstotelijke Ken Livingstone ‘zijn’ Spelen niet als burgemeester gaat meemaken. Driewerf hoera! Bij mijn terugkeer in Londen viel mijn oog in de Evening Standard op een vette krantenkop waarin staat dat Boris op 49 en Ken op 37 procent staat. In The Times las ik een interview met de serieuze Boris. Er kon zelfs geen grap van af toen de “events manager” erop stond om Boris een lezing te geven over het veilige gebruik van de hotelkamer waar het interview gehouden werd.

“This starts with the fire evacuation procedure (go out through the door), then how to stick things on the walls, and the “candles and flammable items” procedure. The performance cannot have been better designed to test the new Boris. Amazingly, he endures with a straight face throughout. At the end, the mayoral candidate thanks the manager solemnly: “It’s going to be safe as houses in here.”  

Tijdens het gesprek, echter, ergerde hij zich aan de paranoide ouders waardoor hij zich omringd weet. Ouders zijn tegenwoordig zo vreselijk bang dat hun kinderen iets overkomt, dat ze ze wikkelen in mottenballen. Gelukkig heb ik dat nooit hoeven meemaken. Kan je nog herinneren dat ik als 10 of 11 jarige, of jonger zelfs, in mijn eentje van een dorpje in de omgeving Utrecht op familiebezoek ging in Leeuwarden. In Engeland laten ouders kinderen niet eens de deur uit.

Boris: “What I really want for London, I want kids to be able to walk to school in safety. And I want adults to be less paranoid about all this. We send our kids on the Tube to school and have done for years.” Horrified friends questioned the wisdom of him and his wife sending their children, from about the age of 10, on the Tube alone. ”

Het was heerlijk om in Amsterdam te zijn. Het interview in café Zwart met de grote rivaal van De Groene verliep prima. Maak me wel wat zorgen om mijn haar. Dat was vorige week geknipt, zodat het tegen de tijd van de boekpresentatie, op 20 april, overigens de geboortedag van Adolf Hitler, goed zit. Dit was dus duidelijk te vroeg. Ben benieuwd wat het resultaat zal zijn van het vraaggesprek over de status van intellectuelen in Engeland. Las ergens deze fraaie observatie:

“Het verwerven van een academische titel op Oxford gaat gepaard met het verdwijnen van gezond verstand.”

Wist niet goed wat ik moest zeggen over het intellectuele debat in Nederland. Bestaat het uberhaupt, of is het een tweedehands debat, gebaseerd op buitenlandse discussies? Veel commotie, naar het schijnt,  rond de film van Geert Wilders, terwijl niemand hem gezien heeft. Gezien de lengte lijkt het me meer een videoclip, trouwens. De naam Fitna is bepaald niet uitnodigend. Iets als De Geboorte van de Proleet Mohammed, ja, dat had me wel wat geleken. Uiteindelijk is er maar een criterium: als het maar mooi is, maar ik betwijfeld of Geert de nieuwe Leni is. Een beetje moede word ik van de heiligverklaring van de grondwet. Dat is ook maar een bedenksel van geleerde heren. In het Verenigd Koninkrijk bestaat geen geschreven grondwet en toch functioneert het er allemaal redelijk. 

Wat typisch Engels is, is natuurlijk de liefde voor het biografische detail. Dat bleek eens te meer in de necrologie van de schrijver Arthur C. Clarke (een belangrijke inspiratiebron voor Jan Baudrillard), getuige deze observatie:

“Clarke had an abiding interest in diving and underwater exploration which led him to Sri Lanka, where he lived from 1956. He was a keen ping-pong player.”

Heb voor een vriend, die mijn boek voor de helft heeft nagekeken op fouten (voor de andere helft was helaas, helaas!, geen tijd) het boek Unholy Pleasure: the idea of social class van P. N. Furbank meegebracht. Er zijn weinig boeken waarin class zo keurig is geanalyseerd, aan de hand van anekdoten als deze:

Ben op maandag naar vier verschillende boekwinkels geweest om het brievenboek van Willem Frederik Hermans en Gerard Reve te kopen, maar het was allemaal uitverkocht.

Binnenkort een nieuwe poging wagen. Tot mijn spijt zag ik dat de fietsersdoorgang onder het Rijksmuseum nog steeds dicht zit en ik vraag me af of hij ooit weer open zal gaan. In zijn oneindige wijsheid heeft de burgemeester Spaanse architecten ingehuurd om het museum te verbouwen, dus veel aandacht voor de fiets zal er niet zijn. In de buurt van de Johannes Vermeerlaan waren fietsendieven van de gemeente (‘Handhaving’) bezig om fietsen te ontvreemden, met lawaaierige boren. Junks doen hetzelfde, maar die maken in ieder geval geen herrie. Op het museumplein zag ik twee meter grote letters de kreet ‘I Amsterdam’ staan, waarbij de eerste drie ‘I am’ in rood zijn en de andere in wit. Wat een geniaal idee van een reclamebureau. Wat zouden deze woordkunstenaars hebben gedeclareerd? Het is trouwens gejat van Ken Livingstone’s I am London, dus deugen doet het sowieso niet.

Nederlanders en taal. Het valt niet mee. In De Groene had Rob van Erkelens er een mooi stuk over geschreven. De strekking ervan was dat de kwantiteit van de communicatie recht onevenredig is aan de kwaliteit, zowel in gesproken als in geschreven woord.

“Maar ook het geschreven Nederlands is aan het verarmen. Er zijn een paar gratis kranten bij gekomen, die door met name veel jongeren worden gelezen. Het niveau van die dagbladen is abominabel. Eén enorme opeenstapeling van clichés, stoplappen en platitudes. Verschrikkelijk lelijk Nederlands. Fantasieloos. En barstensvol fouten. In Metro zegt een badmintonspeelster: ‘Ik neem behalve mijn raket ook mijn bikini mee naar het toernooi.’ In Spits sterft het van afgesleten woordcombinaties als ‘administratieve rompslomp’ en ‘nieuwe uitdaging’.”

In de Engelse taal zie je steeds meer Amerikaanse invloeden, bijvoorbeeld waar het gaat om zelfstandig naamwoorden die werkwoorden worden.

The media ‘battle’ things, Blair ‘debated’ Cameron en Students ‘protest’ fees. Brrr.

Nee, dan Rod Liddle, één van de best schrijvende journalisten van Engeland. Zo had hij de feministe Beatrix Campbell twee weken geleden treffend omschreven als

“a crop-headed, lesbian feminist member of the National Association of Irrationally Furious Women Against Everything who works in Newcastle”.

Hierop kwam een brief van Bea met de mededeling dat ze in het Londense Camden werkt. Liddle reageerde vilein met:

“It is clear from Ms Campbell’s letter last week what an apology is in order: I of course accept that she does not work in Newcastle. Newcaste’s loss, in my opinion.”
Goed taalgebruik is per definitie een rechtse dan wel conservatieve gewoonte. Progressieve elementen hebben het veels te druk met het veranderen van de wereld om aandacht te schenken aan stijl en leesbaarheid.

Momenteel is Gordon Brown niet zozeer de wereld aan het verbeteren alswel Engeland. Het gevolg is dat de reëel bestaande situatie alleen maar verslechtert. Nu wil hij dat iedere Brit met een vlag gaat zwaaien. Niet op z’n ironisch, zoals bij de Last Night of the Proms, maar bloedserieus. Het is een opzichtig, plat en barbaars patriottisme, zoals de Amerikanen dat hebben. Het bewijst voor de zoveelste keer dat Labour geen idee heeft van de Engelse geschiedenis, het Engelse karakter met haar stille patriottisme. Stilletjes zijn ze trots op het parlement, de rechtspraak, de tolerantie. Goede wijn behoeft geen krans! Zou daar een Engels equivalent voor zijn. In de negentiende eeuw had de Russische filosoof Alexander Herzen de Engelsen beter door toen hij schreef: “Ze schenken geen asiel uit respect voor de asielzoekers, maar uit zelfrespect. Ze hebben persoonlijke vrijheid uitgevonden zonder erover te theoretiseren. Ze waarderen vrijheid omdat het vrijheid is.”

In zijn column schreef Jeremy Clarkson schertsend in The Sunday Times: “Look, it’s jolly easy to say what defines us as a nation. The Daily Telegraph letters page. Frank Whittle. And all those bronze men with feathery hats in Trafalgar Square.”

Op de brievenpagina was het weer feest. Na een bericht over een winkelwagentje met satnav-systeem, ontstond deze briljante brievenwisseling:

Sir – It is good to hear that soon supermarket trolleys will be guided by satellite navigation-style displays around stores. Is there any chance of a technology to find my wife, who disappears within 3.5 seconds of our arrival in a supermarket? Despite my repeatedly walking across and back then up and down aisles, she remains invisible until miraculously appearing at the check-out.

Her ability to vanish is amazing – she could earn a great living on the stage.

 

Peter Hiley, Poole, Dorset

Sir – Having dropped off my beloved wife earlier, the problem when returning to collect her from the supermarket is trying to remember what she was wearing that morning.

Robert Vincent, Wildhern, Hampshire

 

Sir – The separation of husband and wife in the supermarket maze can lead to embarrassing situations. One day, peering along the shelves, I must have looked worried, because an lady approached me and anxiously asked if I was OK.

“I’ve just lost my wife,” I said. “I’m so sorry!” she muttered, scurrying away.

Ken Wortelhock, Auckland, New Zealand

Sir – If a man cannot find his wife, he should find a pretty woman to chat to. His wife will soon find him.

 

Tony Taylor, Coventry

 

SIR – I, too, manage to lose my wife when supermarket shopping, but I thought I had solved the problem when I called her mobile phone.

“I’m at the fresh fish counter,” was the reply. By the time I had got there, she had vanished.

Dr Adrian Greaves, Tenterden, Kent

 

SIR – It is not only wives who disappear in supermarkets. My husband is so skilled at it that I have been known to ask customer services to broadcast an appeal for him to meet me at their desk.

Eventually we decided the answer was to have individual mobile phones. Now my only task is to persuade him to keep his switched on.

 

Audrey Rostron, Bolton, Lancashire

 

De laatste brief is Jaya uit het hart gegrepen…

 

In The Sun stuitte ik op een nieuw begrip: de satnav-man, een saaie betrouwbare man. Eentje die op zaterdag zijn Laguna water geeft. Daarover ging Jeremy Clarkson’s autorecensie, die me hartelijk aan het lachen maakte. Neem deze passages over zijn bezoek aan een slaperige buitenwijk waar iedere man zijn auto stond te wassen:

“What a meaningless way of passing the time. You don’t wash your vacuum cleaner or your television set, you have a machine to wash the dishes and you employ a man to clean your windows. So how much do you have to hate the sight of your wife and children before you think, “I’d rather go outside into the cold and spend a couple of hours burnishing my wheel nuts”? I am aware, of course, that many men do hate the sight of their wife and children. Doctors even have a name for these people: “anglers”. But even the concept of sitting in the drizzle by a canal for six hours and then throwing everything you catch back into the water is not as daft as washing a car.” 

  

  

Het voordeel is dat ik Ariel, het huisorgaan van de BBC weer onder ogen krijg, waar soms opmerkelijke stukken in staan. De Newsnight-presentator Jeremy Paxman klinkt erg blasé wanneer hij schrijft:

“When the clock gets to 10.15pm I’m contemplating the inside of my eyelids when the producer pokes me with a stick and gives me a sheet of paper. I go down to the studio and read out the paper. Afterwards they give me my medication and I go home.”

 

Op maandagavond zag ik op Channel 4 een filmdrama van Nick Broomfield over het bloedbad van Haditha, een stadje ten noorden van Bagdad. In november werd er een Amerikaanse marinier gedood door een bom langs de berm van de weg. Zijn collega’s besloten wraak te nemen en doodden 24 willekeurige Irakezen, met name bejaarden, vrouwen en kinderen. Hoewel het in koele bloede gebeurde werden de daders door de militaire rechtbank vrijgesproken. De film werd gevolgd door een documentaire van dezelfde Broomfield, de beste Engelse documentairemaker. De Amerikaanse mariniers leken deel te nemen aan een soort videogame en hun slachtoffers waren geen mensen voor ze. Het waren doelwitten: kinderen die lagen te slapen, bejaarden die niet wisten wat er aan de hand was.

 

Het deed me denken aan een bericht uit de hand over een echtpaar van in de tachtig uit het dorpje Louth, graafschap Lincolnshire, dat is aangeklaagd door een ambulancebroeder, Stephen Canning. Deze was gestruikeld op het tuinpad naar de woning, wat hem au! in zijn enkele opleverde. Met een beetje pech raken ze hun huis kwijt. Dat is typisch gedrag voor een laatkapitalistische wereld waarin mensen elkaar gaan zien als concurrenten, als vijanden, voortkomend uit een wereld van buitenwijken en nieuwbouwsteden waar mensen als eilandjes leven. Verschrikkelijk.

 

Het is ook een wereld waar, zoals de columniste Bryony Gordon overkwam, een milieuambtenaar aan de deur kan komen die je vermanend aanspreekt als je het venster niet van een in een oudpapierbak gegooide enveloppe hebt verwijderd. Het verhaal van Bryony (waar heb ik die naam eerder gehoord… oja, Atonement) deed me denken aan een oude huisgenoot van me Gaby, die altijd het venster keurig van de enveloppe haalde. Wat zou er van haar geworden zijn?

 

Fanatiek is men ook in Liverpool, de culturele hoofdstad van Europa. Er is daar een pathetische groepering actief, die zich ’Smokefree Liverpool’ noemt. Haar doel is om deze havenstad rookvrij te maken (waarbij het gaat om sigarettenrook, want kooldioxide, daar maken de fanatici zich niet druk om, want lekker rondrijden in hun Laguna’s, dat willen ze wel). Het jongste plan van deze Tabakstaleban is om roken te verwijderen uit alle in de stad getoonde Walt Disney-films. Stripfiguren mogen elkaar wel doodslaan, maar een pijp opsteken… De volgende stap zal zijn om boeken waarin wordt gerookt – van Evelyn Waugh tot Simon Gray – op scholen te verbieden. Een liberal is pas een echte liberal wanneer hij iets kan verbieden.

Met weemoed las ik ergens een stukje over de rookregels, of beter: rituelen, in de Garrick Club. 

* Na 2 uur mag er worden gerookt in de koffiekamer

* In de ‘huiskamer’ na 9 uur in de avond,

* en een kwartier later mogen de sigaren worden ontstoken.

Niemand weet waar deze regels vandaan komen, of wat de logica erachter is.

Nu is roken helemaal verboden.

Dat is kraakhelder, zowel de regel als de lucht, maar het is wel onttoverend.