Londens Dagboek: aantekeningen uit een gekkenhuis

Historisch besef is nooit de sterkste eigenschap van New Labour geweest. Geschiedenislessen op school zijn getrivialiseerd, de Magna Carta leek door sommige bewindslieden te worden aangezien voor een exotische spijskaart en als Tony Blair ook maar één boek over het Midden-Oosten uit de jaren twintig had gelezen, dan zou hij zijn gaan twijfelen over Bush’ oorlogsmissie naar Irak. Echter, dat een gebrek aan historisch bewustzijn was ook de sleutel tot Blair’s triomftocht in Noord-Ierland, zo blijkt uit de recentelijk gepubliceerde dagboeknotities van Blair’s stafchef Jonathan Powell, Great Hatred, Little Room, en de daarop gebaseerde BBC-documentaire The Undercover Diplomat

Niet Mo Mowlam, Peter Mandelson of andere ministers voor Noord-Ierland, maar deze voormalige diplomaat was de architect van het vredesproces. Blair had de nu 51-jarige Powell, wiens oude broer Charles de privé-secretaris van Blair’s Conservatieve voorgangers was, in het volste geheim de opdracht gegeven om te onderhandelen met Sinn Fein en de IRA. Zelfs de geheime dienst wist van niets. “Ik hoop dat je me niet gaat vermoorden,” waren Powell’s eerste woorden toen Sinn Fein’s Martin McGuinness hem had afgehaald op een druilerige straathoek in Derry, kort na Blair’s verkiezingsoverwinning.

Korte tijd zouden de Sinn Fein-leiders een geheim bezoek brengen aan Downing Street, waar ze door de achteringang naar binnen werden geloodst en waar alleen de premier bereid was om handen te schudden. Het eerste overleg in de kabinetszaal begon met een openingsgambiet van McGuinness: “Hier werd dus de schade aangericht.” Er volgde een pijnlijke stilte want iedereen dacht dat hij het had over de mortieraanval van de IRA op deze ruimte, zes jaar eerder, waarbij Major’s kabinet (inclusief Powell’s broer) het doelwit was.

Het historische besef van McGuiness ging echter zeventig jaar verder terug toen de Ierse revolutionair Michael Collins hier het vredesverdrag tekende, waarbij Zuid-Ierland onafhankelijk werd, maar Noord-Ierland Brits bleef. Hoewel één van Blair’s grootvaders een ‘Orangeman’ was en Powell Iers-republikeins bloed heeft, hadden beiden weinig kennis van de Ierse geschiedenis. “Als ik dat wel had gehad, was ik er niet eens aan begonnen,” bekende Powell onlangs tijdens op het literatuurfestival van Oxford. Wat hen juist voor ogen stond was het verleden te vergeten.

Tien jaar lang zou Powell naar Noord-Ierland pendelen voor uitputtende onderhandelingen op verborgen locaties. Het schier onhaalbare doel was ontwapening en het opgeven van de eis tot een herenigd Ierland. De speciale gezant, die op als diplomaat had onderhandeld met Chinezen over Hong Kong en Duitsers over de eenwording, volgde een simpele tactiek: blijven praten, met thee en biscuitjes. Het leidde tot een vertrouwensband. Tijdens één van hun bezoeken aan Downing Street klommen Gerry Adams en McGuinness op een zeker moment uit het raam om in de rozentuin te gaan skateboarden met één van Blair’s kinderen.

Zeker zo ontspannen was het bezoek van Ian Paisley aan Downing Street nadat hij de verkiezingen had gewonnen. Waarnemers vreesden een einde van het vredesproces, maar Blair zag juist een opening en sprak onder vier ogen met de radicale dominee. In de belendende kamer probeerde Powell mee te luisteren en tussen veel gelach hoorde hij flarden van gesprekken over christelijke waarden als ‘compassie’, ‘vergiffenis’ en ‘verlossing’. Voor een keer negeerde Blair het devies ‘We don’t do God’ van zijn spindoctor Alastair Campbell. Hij schreef er geschiedenis mee.

Patrick van IJzendoorn