London Calling: notities uit een gekkenhuis

De Tess in de recente vierdelige BBC-verfilming is een ander verhaal. Het boerenmeisje wordt gespeeld door Gemma Arterton. De 23-jarige Bond Girl, wier vader lasmachines maakte en moeder werkte als schoonmaakster, is een drukke, energieke dame met een plat accent. Haar speelse Tess wijkt eveneens af van de Natassja Kinski’s ‘Tess’, die in de verfilming van Roman Polanski uit 1979 continentale glamour meebracht naar het Engelse platteland. Critici waren lovend over Op een dag in 1888 zat de 18-jarige Augusta Way een koe te melken bij een boerderij in Dorset. Er wandelde een 48 jaar oude heer voorbij, die getroffen werd door de schoonheid van het kalme tienermeisje. De passant was Thomas Hardy, de meesterverteller van ‘Wessex’. Drie jaar later verscheen Tess of the d’Urbervilles: A Pure Woman Faithfully Presented. Zonder het te weten had Augusta model gestaan voor de knappe, tragische Tess. In 1924, een kleine vier jaar voor zijn dood, koos Hardy één van Augusta’s dochters, Gertruda, uit om Tess te vertolken in een theaterproductie, aangezien ze zoveel op d’r moeder leek. “Gertruda was een groot succes en Hardy noemde haar de verpersoonlijking van Tess,” zo vertelde de 103 jaar oude zus van Gertruda, Norrie, vorig jaar aan The Daily Telegraph.

Arterton, die zelf meer plezier zei te hebben gehad in Hardy’s plattelandsdrama dan als geheim agente Strawberry Fields in Quantum of Solace. Gemakkelijk moet het niet zijn geweest daar ze een flapuit is, terwijl Tess haar noodlot lijdzaam ondergaat. En wat voor een lot.

Hardy mag Tess dan wel hebben geënt op Augusta Way, het verhaal zelf is gebaseerd op de geschiedenis van Martha Brown, die haar gewelddadige echtgenoot had gedood tijdens een ruzie. Ze werd in 1856 opgehangen nabij de gevangenis van Dorchester en de 16-jarige Hardy bevond zich tussen de toekijkers. Een kleine honderd jaar later onderging de 29-jarige Ruth Ellis hetzelfde lot na een soortgelijk misdrijf, zorgend voor veel protesten en het einde van de doodstraf. Nog steeds wordt er gepleit om Ellis postuum te pardonneren, hetgeen Tess of the d’Urbervilles een extra actueel tintje meegeeft. De volgende Hardy-adaptatie zal waarschijnlijk Far from the Madding Crowd zijn, gevolg door The Return of the Native. Moe van Austen en Dickens, is de BBC immers in de ban geraakt van Hardy.

Het is opvallend en symbolisch dat niet de Dickens- en Austen-specialist Andrew Davies die Tess of the d’Urbervilles heeft geregisseerd, maar David Blair. Deze regisseur heeft in het verleden Anna Karenina en The Time of Your Life bewerkt. Het meeste succes oogstte hij twee jaar terug met het Bafta-winnende televisiedrama The Street. In het verleden heeft Blair laten weten dat hij weinig heeft met kostuumdrama’s in elegant gedecoreerde balzalen. Echter, hij voegde er direct aan toe dat Hardy’s epos meer een melodrama dan een kostuumdrama is (zeker niet nadat de opslagruimte voor de kostuums tijdens de filmdagen afbrandde). Het landschap van Zuid-West Engeland mag dan pittoresk zijn en een belangrijk ‘personage’, de misère is er zeker zo groot als in de achterbuurten van Manchester, waar The Street zich afspeelt.

Patrick van IJzendoorn