London Calling: notities uit een gekkenhuis

De 150e geboortedag van Jerome K. Jerome is in z’n vaderland vrijwel onopgemerkt voorbijgegaan. Terwijl de Jerome K Jerome Society interviewaanvragen kreeg uit Rusland en Tsjechië bleef het in Engeland stil rondom de laatvictoriaanse schrijver. Alleen in zijn geboorteplaats Walsall, waar ook Boy George en de vader van John Major het levenslicht zagen, was in het stadsmuseum een tentoonstelling te zien. Dat is al heel wat, want het gemeentebestuur – presiderend over “Ceaucescu’s Roemenië met fastfoodzaken”, zoals Theodore Dalrymple de stad noemde – heeft twee jaar geleden het Jerome K. Jerome Museum, gevestigd in z’n geboortehuis, gesloten. Waarschijnlijk hebben de bestuurders de boeken van deze pleitbezorger voor een senang bestaan nog nooit gelezen. Terwijl Three men in a boat (to say nothing of the dog) Jerome’s bekendste boek is, staan in het vervolg daarop, Three men on the Bummel, enkele passages die naast droogkomisch ook verrassend actueel zijn. Dat begint al met de openingszin: “What we want,” said Harris, “is a change.” Deze verandering zou bestaan uit een ‘bummel’ in Duitsland, een onthaaste rondreis, met als hoogtepunt een fietstocht in het Zwarte Woud. Het reisverhaal is een aaneenschakeling van observaties, filosofische overpeinzingen alsmede discussies tussen Harris en zijn medereizigers: George en de schrijver zelf. De meeste anekdotes gaan uiteraard over Duitsland, dat wordt geportretteerd als een autoritair land waar de staat de burgers vanaf de geboorte aan het handje houdt. Humorloze politieagenten, die welhaast worden vereerd als dominees, spelen daarbij een belangrijke rol. Vanwege enkele botsingen met het plaatselijke gezag mijmeren de drie over de goede oude bobby, die een soort onschadelijke noodzaak in het Engelse straatbeeld is en met een stijve bovenlip pleegt te reageren op plagerijen. Het interessante is dat de hedendaagse bobby net zo autoritair en onbuigzaam is als de Teutoonse gendarme van weleer. Zo arresteerde de politie in Oxford een student die een politiepaard had uitgemaakt voor homo, terwijl een automobilist werd ondervraagd omdat hij zat te lachen achter het stuur. Met verbazing aanschouwen Jerome en de zijnen, typische ‘Freeborn Englishmen’, de betuttelende regels, met bijbehorende waarschuwingsborden, in Wilhelm’s Duitsland. Ook deze doen denken aan de regelzucht op het eiland, zoals het verbod om je eigen koters op je schouders te dragen in Londense parken, te snel te fietsen op de Boulevard van Eastbourne of aan de gemeente Wiltshire die een gepensioneerde hovenier dreigde te vervolgen omdat hij het parkje voor zijn huis onderhield. Jerome merkt op dat de Duitsers zich op schaapachtige wijze laten beroven van hun vrijheden. Dat is precies wat conservatieve en liberale opinieleiders, kunstenaars en juristen roepen in Brown’s Britain. Misschien is het daarom passend dat er in het geboortehuis van Jerome nu een advocatenkantoor zit, wier partners de nagedachtenis van de schrijver levend trachten te houden. Patrick van IJzendoorn