De Britse premier beleeft een beroerde lente. De rijksbegroting is uit elkaar gevallen, het Murdoch-schandaal verdwijnt maar niet uit het nieuws en Liberaal-democratische ministers praten stiekem met de oppositie. In de peilingen staat de Conservatieve Partij er niet best voor. Dat de regering voor een groot deel uit miljonairs bestaat wordt op gedoogd, maar incompetente rijksluiskinderen, daar heeft de kiezer moeite mee.  Om een goed woordje voor haar partij te doen nam de welbespraakte, vaak prachtig geklede Warsi, lid van het Hogerhuis, afgelopen maanden bijkans haar intrek in de televisiestudio’s.

Aan de optredens van de 41-jarige immigrantendochter kwam onlangs een einde nadat bekend was geworden dat ze mogelijk heeft zitten sjoemelen met onkosten. Ze had hotelkosten van 165.50 pond per nacht gedeclareerd, maar in werkelijkheid logeerde Warsi bij een partijdonateur in West-Londen. Deze beweerde geen penny te hebben ontvangen. De in Yorkshire woonachtige Warsi zei dat ze bedragen ter hoogte van gemiddelde hotelkosten had betaald. Het ziet er verdacht uit, maar enkele partijgenoten hebben nog veel meer zitten sjoemelen, onder wie de voorzitter van het Lagerhuis.

Met deze onthulling werd de jacht op Warsi geopend, met name in de rechtse pers. Warsi bleek ook de beschikking te hebben over een eigen pied à terre in het Londense Wembley, maar daar zitten sinds een jaar huurders in. Daags nadat onderzoeksjournalisten van The Sunday Times aan de deur hadden geklopt, registreerde Warsi snel deze neveninkomsten. Wat ze niet bleek te hebben geregistreerd was haar meerderheidsbelang in een kruidenproducent. Haar zakenpartner bleek ook nog eens een prominent lid te zijn geweest van de radicale, maar nog niet verboden  islamitische groepering Hizb ut Tahrir.

Cameron heeft nu een onderzoeken naar Warsi ingesteld. Het vreemde is dat hij zijn mediaminister Jeremy Hunt ondertussen het hand boven het hoofd houdt, terwijl deze een kwalijke rol heeft gespeeld bij Murdochs poging om televisiezender Sky over te nemen. Het lijkt erop dat Cameron zijn oren steeds meer laat hangen naar de neoconservatieven binnen de partij, die aan de leiband lopen van Murdoch. Zij wantrouwen Warsi, die kritisch stond tegenover ‘Irak’, niets moet hebben van de oorlog tegen het terrorisme en de bijbehorende ondermijning van burgelijke vrijheden. Wat dat betreft is de naam van Warsi’s bedrijf wel ironisch: Rupert’s Recipes.

De denkwerelden van Carlyle en Wilde vertoonden veel raakpunten. Beiden koesterden aan diepe afkeer van het platte materialisme in het Victoriaanse tijdperk en moesten niets hebben van het “grootse geluk voor het grootst denkbare aantal”, het uitgangspunt van het nuttigheidsdenken van Jeremy Bentham en diens volgelingen. Als ‘aristocraten van de geest’ vertrouwden Carlyle en Wilde liever op de empathie van een geleerde en sociaal bewogen elite, die op een onbaatzuchtige wijze leiding zou geven aan het land. Zeker in Carlyle’s werk leeft de gedachte dat de Middeleeuwen ten onrechte een slechte naam hadden. Daarnaast waren de twee sterk beïnvloed door het Duitse idealisme van Goethe en Fichte. Carlyle’s Bildungsroman Sartor Resartus zou zelfs uitgroeien tot zijn bekendste werk. De belangrijke rol van de ‘filosofie van de kleding’ in dit boek zou tot de verbeelding spreken bij de dandy’s.  “De overlevering van een oeroud bijgeloof, zelfverheerlijking,” zo noemde de Schot dandyisme.

Voor Wilde had de schrijftafel toverkrachten en bovendien was het een probaat middel tegen luiheid, want het bracht altijd het enorme oeuvre van de vorige bezitter in herinnering. Carlyle woonde tot zijn dood in Cheyne Walk, een paar straten van Tite Street vandaan. Op nummer 24 is het Thomas Carlyle House te bezoeken, beheerd door de National Trust. In de geluidsvrije studeerde kamer staat de vermeende schrijftafel maar het is niet degene die Oscar Wilde had gekocht. Na zijn dood had Carlyle de tafel aan James Fitzjames Stephen gegeven, de oom van Virginia Woolf. De tafel die Wilde had aangeschaft behoorde toe aan Carlyle’s neefje Alexander die het aan een handelaar had verkocht onder de voorwaarde dat hem niet zo doorverkopen als zijnde Carlyle’s tafel. Voor de verkoper was de verleiding te groot en hij verkocht het aan een keurig geklede Gentleman. Oscar Wilde.

The Bicycle Book – Bella Bathurst Harper Press, 2011 306 blz. 16.99 pond

Onze generatie is politiek volwassen geworden onder Margaret Thatcher die, zoals je weet, sceptisch was over de Europese eenwording. Zij omringde zich echter door ministers die beïnvloed waren door eurogezinde premiers als Macmillan en Heath. Margaret was niet goed in het beoordelen van mensen en viel voor de charmes van gladde establishment-figuren als Chris Patten en Leon Brittan. Dat was niet in haar eigen belang. Je zou kunnen zeggen dat zij via ons haar come back maakt.

Waarmee begon uw scepsis jegens het Europese project?

Rond mijn zestiende raakte ik geïnteresseerd in politiek en economie. Deze vakken ging ik ook studeren op Oxford en ik stond sceptisch tegenover de beslissing van Thatchers minister van Financiën Nigel Lawson om het pond de mark te laten schaduwen. Dat verergerde de recessie en leidde ertoe dat de Conservatieven hun naam te grabbel gooiden als hoeders van de economie. En in september 1992 eindigde het inderdaad in tranen toen het pond uit de ERM donderde. Die dag staat bekend als Black Wednesday, maar voor mij is het White Wednesday. Een week daarvoor protesteerde ik met zo’n dertig medestudenten bij een bijeenkomst van Europese ministers van Financiën in Bath. Omdat het voor de media een saai gebeuren was, kregen we volop aandacht van de internationale media. Mijn studievriend Daniel Hannan, de Europarlementariër, is er nog altijd van overtuigd dat ons protest de val heeft ingeleid. Na de ratificatie van Maastricht richtten ontevreden Tories de UKIP op.

Overwoog u lid te worden?

Nee, ik ben er altijd van overtuigd geweest dat we de Unie alleen via de Conservatieve Partij kunnen verlaten. Ons kiessysteem biedt nieuwe partijen geen kans. Ik ging als econoom bij Warburg werken en heb vanuit die positie invloed proberen uit te oefenen, maar ik heb altijd kamerlid willen worden. Als eurorebel maakt u geen kans op promotie. Is dat niet jammer? Nee, vanaf de achterbankjes kan ik veel meer bereiken dan op een departement, zoals de motie aantoont. Bovendien zit ik er niet voor mijzelf of voor Cameron, maar voor mijn kiezers. En bij hen leeft weerzin tegen Brussel. Daar moet ik naar luisteren. We hebben geen systeem zoals in veel Europese landen waar een kamerlid op een kieslijst staat en de partijleider moet volgen.

Beseft u dat de Britten met hun gestampvoet irritatie opwekken op het vasteland?

Jazeker, en daar moet een einde aan komen. De beste manier is dat we op vriendschappelijke wijze uit elkaar gaan, zodat we goede buren worden. En dat is onvermijdelijk. De vraag is niet óf er een Britse referendum komt, maar wánneer. Cameron zal het wel weer uitstellen omdat hij macht via onderhandelingen wil terughalen, maar daar is geen appetijt bij collega-lidstaten. Is het niet verstandiger om een coalitie te vormen met Scandinavische en Oost-Europese landen, om zodoende invloed te behouden? Dat heeft geen zin. Kijk alleen al naar de begroting. Daarin verschillen we van landen in Oost-Europa die juist voor de voorgestelde verhoging zijn. Zij zijn net-ontvangers; wij een net-betaler.

Een land als Noorwegen is geen lid van de Europese Unie maar moet zich wel aan een derde van de regels houden om te kunnen handelen. Dat is niet ideaal, toch?

Dat klopt, maar Noorwegen is niet ons voorland. Wij moeten de vrije positie van Zwitserland krijgen. Ik ben géén voorstander van de gemeenschappelijke markt zoals deze nu werkt. Het is een gemeenschappelijk regelgebied. Dat we onze aan Europese regels moeten houden wanneer ze naar EU-landen exporteren, prima, maar waarom ook voor de interne handel en de handel buiten Europa? Neem de BH’s. Een Britse vrouw moet 9% aan Europese importtarieven voor haar in China gemaakte bra betalen om inefficiënte BH-makers in Portugal en Italië in stand te houden.

U schetst een somber beeld over de landen op het vasteland. Maar een land als Duitsland staat er zowel in sociaal als economisch opzicht beter voor dan het Verenigd Koninkrijk…

Dat Duitsland er goed voorstaat geloof ik graag, al vallen de recente data tegen. Het gaat er echter om dat ik niet wil dat wij door de Duitsers worden geregeerd. Wat de economie betreft. Duitsland profiteert enorm van de Euro en exporteert veel, maar weet niet hoe vrijhandel werkt. Het zou het geld beter moeten investeren. De Landesbank zit diep in de Amerikaanse rommelhypotheken en de Griekse obligaties.

Dat brengt me meteen op de City. Hoe zouden uw voormalige collega’s het vinden als het Verenigd Koninkrijk uit de EU glijdt?

Onlangs bleek uit een peiling dat een kleine meerderheid van de topmanagers in de City het zou toejuichen. Het besef groeit dat de Italianen, de Duitsers en andere Europeanen niet begrijpen hoe de City werkt. Bij het afsluiten van handelsovereenkomsten heeft de EU niet ons belang in het achterhoofd, maar het Europese belang. Bedrijven verhuizen naar Zwitserland en Singapore, uit vrees voor Brusselse belastingen. We waar het om gaat is dat we ons moeten richten op de handel alle landen, zeker de opkomende economieën en het Gemenebest, en ons niet moeten vastketenen aan een in verval rakend Europees handelsblok.

Heerst er geen gevoel dat de Britten in deze tijden solidair moeten zijn met hun Europese partners?

We kwamen bij de EU voor de open markt. We wisten toen niet dat politieke eenwording het eigenlijke doel was. Het is niet gelukt deze ontwikkeling te stoppen en daarom is het tijd om weer afscheid te nemen. Ten tijde van onze toetreding bij de EEG ging het slecht met ons. We hadden de dekolonisatie achter de rug, hadden te maken met stakingen en een gebroken economie. Op geen ander punt in de geschiedenis zouden we dezelfde stap hebben gezet.

Chris Huhne zal niet hebben beseft dat hij zijn politieke carriere aan het wankelen bracht toen hij in de late avond van 12 maart 2003 het gaspedaal van zijn BMW nog maar eens flink aansprak. Het was verleidelijk de politicus die niet zou misstaan als gast bij Top Gear. Er was immers weinig verkeer op de autoweg tussen vliegveld Stansted en Londen. De toen 48 jaar oude Huhne was net teruggekomen uit Straatsburg, waar hij voor de Liberaal-democraten in het Europarlement zat. Hij verheugde zich op het weerzien met zijn vrouw, de Brits-Griekse econoom Vicky Pryce met wie hij in 1984 was getrouwd.

Enkele weken arriveerde de snelheidsboete. Het bedrag was geen probleem voor Huhne, een miljonair wiens vastgoedportefeuille acht huizen telt. Probleem was dat hij al zoveel strafpunten op zijn rijbewijs had verzameld dat een rijontzegging dreigde. Daarom haalde hij zijn vrouw over om de strafpunten over te nemen door te verklaren dat zij had gereden. Twee weken later kreeg hij overigens alsnog een rijverbod, nadat hij bellend achter het stuur was gesignaleerd. De fraude zou nooit aan het licht gekomen zijn als Huhne niet verliefd zou zijn geworden op zijn jonge assistente, de biseksuele Carine Trimingham.

Deze affaire werd in juni 2010 door een zondagskrant onthuld, een maand nadat Huhne minister van Energiezaken en Klimaatbeheersing was geworden. Zijn vrouw, die regelmatig op televisie komt om commentaar te geven op de eurocrisis, ontplofte van woede.  Hun zoon ook. Een half jaar later berichtte The Mail on Sunday over de puntenfraude. De bron was een op wraak beluste Pryce. Justite kondigde aan beide echtelieden te gaan vervolgen en Huhne trad terug als minister. Hij ontkende te hebben gefraudeerd, maar op de eerste procesdag bekende hij schuld. Na vele jaren was de leugen uitgekomen.

Zijn politieke loopbaan is nu nagenoeg voorbij, dit tot ingehouden vreugde van Nick Clegg met wie Huhne enkele jaren geleden een bittere strijd voerde om het leiderschap van de partij. Binnen de politiek heeft hij wegens zijn onbarmhartige houding sowieso weinig vrienden gemaakt, behalve dan met zijn huidige levenspartner. Deze Trimingham is inmiddels een haatobject in de pers. Daily Mail-journalisten hebben haar omschreven als ‘the PR girl in Doc Martens” en “a comedy lesbian from central casting”. Ze spande zelfs een smaadproces aan, maar dat leverde haar minnaar slechts een rekening van 400.000 pond op aan proceskosten.

Voor Huhne breken er eenzame tijden aan, temeer omdat er een verblijf van enkele maanden in de cel wacht. Hij is niet de eerste politicus die in het gevang beland. In de jaren negentig kregen de bekende Conservatieve politici Jeremy Archer en Jonathan Aitken gevangenisstraffen opgelegd, in beide gevallen wegens meineed. Eerstgenoemde maakte van de gelegenheid gebruik om er (dag)boeken te schrijven, terwijl Aitken, die voor het proces nog aangekondigd had de media met ‘the simple sword of truth’ te zullen bestrijden, het goddelijke licht tussen de tralies door zag schijnen.

Huhne’s belandt nu in het pantheon van politici die door bijzaken ten val zijn gekomen. Eerder in deze coalitieperiode verloor partijgenoot David Laws zijn baan als staatssecretaris van Financiën nadat hij had gesjoemeld met onkosten. De Conservatieve minister van Defensie Liam Fox verloor het vertrouwen van de premier wegens een mysterieuze werkrelatie met een jonge adviseur. Het spectaculairste schandaal ooit betrof Jeremy Thorpe, de leider van de Liberalen die er in 1979 van beschuldigd werd een huurmoordenaar te hebben ingeschakeld om zijn voormalige vriendje te doden toen deze hun heimelijke relatie dreigde te openbaren.

De meeste politieke carrierès eindigen – Yes, Yes Minister! – echter in een vreemd bed, van John Profumo (bekend van het beroemde schandaal dat een halve eeuw geleden de seksuele revolutie inluidde) tot David Mellor, de minister van Nationaal Erfgoed (‘the minister of Fun’) die overspel pleegde met een Spaanse actrice, getooid in zijn Chelsea-shirt. Anders dan Nederlandse treden Britse bewindslieden zelden af om inhoudelijke kwesties. Wie slecht functioneert, wordt tijdens een herschikking van het kabinet discreet weggemanoevreerd.

Dat laatste is Chris Huhne nooit overkomen. Hij was dan ook een bekwame minister.

Een voorjaarsochtend in Greenwich. De regen slaat tegen de glazen wanden van de Cutty Sark. Achter de dranghekken staan mensen te wachten. Rijen dik. Met moeite houden ze hun paraplu’s in bedwang.  Kinderen rennen rond en stampen in de plassen. Politieagenten houden alles in de gaten. Opeens klinkt er geroezemoes. Fototoestellen komen tevoorschijn. Daar is Hare Majesteit, de vrouw die ze kennen van munten, postzegels en bankbiljetten. Glimlachend en zwaaiend loopt ze om de pas gerenoveerde theeklipper heen, om deze officeel te openen. Donkerrood is de kleur die Elizabeth heeft uitgekozen voor het bezoek aan de Londense wijk die zich sindskort Koninklijk mag noemen. ‘Ze is kleiner dan ik dacht,’ merkt een vrouw op. ‘Welcome ma’am!’ roept een ander.  Echtgenoot Philip, oude houwdegen, grijnst. De hoogwaardigheidbekleders lachen ook, maar komen nerveus over. Na een paar minuten komt de wandeling ten einde. De onderdanen zoeken snel de warmte op.

Zo gaat het elke dag wel ergens. Al meer dan zestig jaar reizen de vorstin en haar familieleden door het koninkrijk, waar ze nog steeds veel land bezitten, om eerste stenen te leggen, jubilea van vrouwenverenigingen bij te wonen of ziekenhuizen te openen, niet zelden vernoemd naar een koningskind. Conservatieve kranten publiceren dagelijks een ‘hofcirculaire’, met intrigrerende reismededelingen als ‘The Queen and the Duke of Edinburgh this morning visited Mars Chocolate UK, Dundee Road, Slough, and were received by Her Majesty’s Lord-Lieutenant of the Royal County of Berkshire and the President of Mars Chocolate UK’ en  ‘The Princess Royal, Colonel-in-Chief, The Royal Logistic Corps, accompanied by Vice Admiral Sir Tim Laurence, this evening attended the Twentieth Anniversary Beating Retreat and Dinner at Prince William of Gloucester Barracks, Grantham of Lincolnshire’.  De familie is niet alleen een veredelde liefdadigheidsinstelling, maar vooral ook een stukje franje in een wereld die steeds rationeler, efficiënter en functionalistischer wordt.

Dagelijks publiceren kranten foto’s van de koninklijke uitjes, van de voorpagina tot in het modekatern. Al op jonge leeftijd realiseerde Elizabeth zich dat zichtbaarheid de beste manier is om te overleven. Ze wist dat koningin Victoria, de ‘Widow of Windsor’, het bestaan van het Britse koningshuis in gevaar had gebracht door zich te weinig in het openbaar te vertonen. Eind jaren zestig besloot ze zelfs de deuren van Buckingham Palace te openen voor de filmcamera’s van BBC’s Richard Cawston. Diens collega David Attenborough wees erop dat mystiek een essentiële bestaansvoorwaarde is voor het koningshuis en dat deze openheid uiteindelijk zou leiden tot de val van de monarchie. De vrees bleek voorbarig. De documentaire The Royal Family had een geruststellend effect. Miljoenen Britten zagen bij deze vrijwillige inbreuk op de privacy dat het leven van de Windsors – Philip in de weer met de worstjes op de barbecue was een onvergetelijk gezicht – niet wezenlijk verschilde van dat van henzelf. Ze zijn gewoon, maar toch ook weer niet natuurlijk.

In onze mediamaatschappij hebben de Britten een nog nauwkeuriger beeld van het leven achter de paleisgordijnen gekregen, over de koningin die goed mensen kan nadoen, Philip die op zijn buik ligt te vloeken over de onvindbare knopjes op de hedendaagse televisiestoestellen en Charles die elke ochtend zeven eieren laat koken, om het bestgelukte exemplaar op te eten. Dat laatste is misschien geen voorbeeld van alledaagsheid, maar door de vertrouwdheid is het paleis ook een open huis geworden, en dan niet alleen de voor publiek toegankelijke portrettengalerij. Het was dan ook meer passend en geboden dat Madness tijdens het Diamanten-Jubileumconcert op het dak van Buckingham Palace het nummer Our House zong. Philip had gelijk toen hij zichzelf vergeleek met een soappersonage. Het wel en wee van de Windsors roept herkenning op, compleet met de vetes, de buitenechtelijke affaires, de tragische scheidingen en kleine rampen, van de brand in Windsor Castle tot de dood van Diana. Ze zijn de aangetrouwde familie van de Britse bevolking.

Bovendien maakt het deel uit van het Britse DNA. In vergelijking met andere Europese koningshuizen, heeft het Britse het voordeel dat het zo diep geworteld is in de geschiedenis van het land. De Nederlandse monarchie zou zo veel sterker zijn geweest als het al had geregeerd ten tijde van de Gouden Eeuw. In zijn amusante boek On Royalty noemde de journalist en schrijver Jeremy Paxman Nederland dan ook een ‘republiek met een koning(in)’. De Britten zijn altijd door monarchen geregeerd, op het tumultueuze decennium onder Oliver Cromwell na, de republikeinse herenboer die voortdurend onder de druk stond zelf de troon te bestijgen. Er zijn nog steeds Britten die op 30 januari de door Cromwell opgedragen executie van Karel I herdenken. De restauratie onder Karel II werd gezien als de terugkeer naar de normaliteit. Met hun gave voor het compromis vonden de Engelsen een balans tussen democratie en monarchie. De Britten hadden een koning vermoord, merkte Victor Hugo eeuwen later op, terwijl de Fransen de monarchie om het leven zouden brengen.

Het fenomeen monarchie komt prima tegemoet aan de toegenomen interesse in geschiedenis, zeker aan deze kant van de Noordzee. Anders dan in Nederland, waar alles het liefst nieuw en modern moet zijn, is ‘conservatief’ niet per se een scheldwoord in het Verenigd Koninkrijk. De aanstaande sluiting van Huize Doorn (terwijl er iets verderop een gemeentehuis ter grootte van Paleis Soestdijk wordt neergezet) zou ondenkbaar zijn in een land waar de National Trust meer leden heeft dan alle politieke partijen tezamen. En de koninklijke familie functioneert prima als een levende tak van Monumentenzorg. Door hun prominente rol in de samenleving vormen de leden een band met een exotisch verleden, met een pre-wetenschappelijke wijze van maatschappijinrichting, met het fabelachtige idee dat de ziel onsterfelijk is, ook de ziel van een natie. Het is een eenvoudig te begrijpen fenomeen binnen een complexe samenleving. De Windsors zich dan ook prima op hun gemak wanneer ze de primitieve samenlevingen binnen het Gemenebest bezoeken.

Het grote voordeel van een koningshuis is dat het verleden blijft leven. Zonder koningshuis, bijvoorbeeld, zouden Shakespeare’s stukken minder tot de verbeelding spreken. Tevens zouden geschiedenisleraren het moeilijker hebben om de oudheid te duiden. Het doet denken aan de opmerking van een leraar uit het Groningse dorpje Den Andel nadat naast zijn school een hippiecommune was neergestreken. ‘Dit scheelt me in ieder geval een schoolreisje naar het Openluchtmuseum.’ De Windsors vormen een bron van historische inspiratie. Was de tro tse enweelderige prinses Diana niet een gereïncarneerde Anne Boleyn? Doet de populaire, hertrouwde Camilla niet denken aan Katherine Parr, de laatste vrouw van Hendrik VIII? Is Pippa, de zus van Kate, niet net ‘The Other Boleyn Girl’. Het geeft ook de vondst van de botten van Richard III een extra dimensie, wat ook geldt voor de toespraken van Jacob Rees-Mogg in het Lagerhuis. Deze royalist hielp zijn geamuseerde gehoor er vorig jaar nog aan herinneren dat Elizabeth I politici die twijfelen over haar onfeilbaarheid, at Her’s Majesty’s pleasure in The Tower pleegde te gooien.

Zover zal haar naamgenote nooit gaan. Elizabeth II heeft weinig politieke macht en haar politieke voorkeur is het best bewaarde geheim van het Verenigd Koninkrijk, al is het veilig om te veronderstellen dat ze, net als veel van haar landgenoten, een conservatief met een kleine ‘c‘ is. Veel liever dan zich te bemoeien met formaties – sowieso een zeldzaamheid hier – zit ze bij de paardenraces of wandelt ze met haar corgies. De politieke bemoeienis van de Britse vorst is vastgelegd door Walter Bagehot. In The English Constitution schreef deze Victoriaanse journalist dat de koningin het recht heeft om de premier te bemoedigen, te waarschuwen en door hem te worden geconsulteerd. Voor een premier is de audiëntie in een door een straalkachel warmgehouden kamer van Buckingham Palace een uniek moment. Alleen tegenover de koningin kan hij zeggen wat hij denkt, zonder de vrees tenminste dat zijn gedachten de volgende dag in de krant staan. Voormalig Labour-premier James Callaghan vergeleek het ooit met een sessie bij een psychiater.

Door de jaren heen heeft de constitutionele monarchie bewezen goed te werken. Binnen Europa behoren Noorwegen, Denemarken, Zweden, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk tot de stabielere landen, terwijl België mogelijk niet meer had bestaan zonder koning. Bij de empirisch ingestelde Britten leidt dat tot de retorische vraag waarom iets dat prima werkt, theatrale effecten heeft, goed voor de handelsbetrekkingen is, toeristen trekt en de belastingbetaler maar 62 pence per jaar kost moet worden ingeruild voor iets nieuws. In Nederland kunnen de republikeinen nog refereren aan de glorierijke Gouden Eeuw, maar de eerste historische associatie van de Britten bij het verschijnsel republiek is ‘chaos’. Bovendien voorkomt het behoud van de monarchie allemaal lastige, gepolitiseerde en intellectuele vraagstukken, bijvoorbeeld wat voor republiek er moet komen. Het Duitse model? Het Franse? Het Zwitserse? Het Chinese? Het Amerikaanse? Het probleem van al deze alternatieven is meteen evident: het is uiterst on-Brits.

Dat laatste geldt natuurlijk ook voor de monarchie zelf. De vorstenhuizen vormden al eeuwen een Europese Unie, eentje die zelfs populairder was dan de echte. Koningin Victoria werd de grootmoeder van Europa genoemd. De verschillende Duitse, Griekse en Nederlandse prinsen zijn op het tolerante eiland zonder voorbehoud geaccepteerd en geïntegreerd, al slaagde de Hannoverse George II er nooit in het woord ‘Thames’ goed uit te spreken, reden dat de rivier nu ‘Tems’ wordt genoemd. Over deze koninklijke rivier voer een klein jaar geleden de lange processie van boten ter gelegenheid van Elizabeths Diamanten Jubileum, met op de eerste boot de koningin en de prins-gemaal, urenlang staand in de regen. Langs de oevers stonden honderdduizenden kletsnatte toeschouwers, onder wie een honderd protesterende republikeinen. In hun ogen is het koningshuis een ondemocratisch en repressief instituut, dat niet meer van deze tijd is. Op deze middag in juni werden ze eens te meer geconfronteerd met de vergeefsheid van hun zaak.

De paradox is dat republikanisme een elitair en soms ook snobistisch karakter bezit, terwijl de liefde voor de monarchie iets volks heeft. Tegenover Paxman duidde een soldaat zijn koningsgezindheid alsvolgt: ‘The relationship with monarchy is about finding a home for the heart, not a target for the intellect.’ Anders dan republikeinen veronderstellen is er geen sprake van onderdrukking, maar van een gelijkwaardige relatie. De majesteit heerst niet zozeer bij de gratie Gods (God Save the Queen), alswel bij de gratie des volks. Wanneer de publieke steun wegvalt, is de monarchie weg. Deze machtsverhouding werd duidelijk in de dagen na Diana’s dood. De koninklijke familie werd door de vox populi – opgejut door de republikein Rupert Murdoch – gedwongen om van Balmoral naar Londen te vliegen en openlijk mee te rouwen. Het volk had even laten zien wie de baas was. Vijftien jaar later is de populariteit van de Windsors ongekend, zeker na Elizabeths debuut als Bond Girl. Onderwijl hebben journalisten, bankiers en politici aan gezag ingeboet. Nog meer politici met hun loze beloften en geheime agenda’s is wel het laatste waar de Britten nu op zitten te wachten.

Waar politici druk doende zijn om geschiedenis te maken, wordt deze belichaamd door de monarch. Dat onderscheid is mooi zichtbaar tijdens de opening van het parlementaire jaar, hetgeen gepaard gaat met eeuwenoude rituelen, voor zover deze nog niet zijn afgeschaft. Het is een toneelstuk – een reden dat de monarchie zo populair is bij de Britten is natuurlijk hun liefde voor theater – waarbij de gekozen Lagerhuisleden schouder aan schouder naar het Hogerhuis wandelen om, zonder te joelen, naar de koningin te luisteren. Er is, kortom, een ongekozen monarch voor nodig om de democratie een waardig gezicht te geven. Hier zit bovendien een staatshoofd, uitverkoren door het biologische lot, die voor eenheid zorgt in een door individualisme, multiculturalisme, geld, politiek gekissebis, cultuuroorlogen en klasse gespleten land. De monarch is te vergelijken met het boegbeeld van de Cutty Sark waar Elizabeth op die natte ochtend onderdoor liep. Het schip kan zonder, maar is dan minder mooi, minder herkenbaar en minder indrukwekkend.